W ogłoszeniach i umowach o pracę podaje się kwotę brutto, a na konto wpływa netto. Między jednym a drugim są cztery potrącenia: składki emerytalna, rentowa i chorobowa, składka zdrowotna oraz zaliczka na podatek. Kiedy zna się kolejność działań, całość da się policzyć na kartce w kilka minut i sprawdzić, czy kadry niczego nie pomyliły.
Poniżej przeprowadzamy przez obliczenie krok po kroku na przykładzie pensji 6 000 zł brutto, a potem pokazujemy, jak wynik zmienia się przy innych kwotach, bez PIT-2, przy dojazdach z innej miejscowości i u osób przed 26. urodzinami. Wszystko według przepisów obowiązujących w 2026 r.
Krok 1. Składki na ubezpieczenia społeczne
Z pensji brutto potrąca się trzy składki finansowane przez pracownika:
- emerytalną: 9,76%,
- rentową: 1,5%,
- chorobową: 2,45%.
Razem to 13,71% brutto. Każdą składkę liczy się osobno i zaokrągla do grosza. Przy 6 000 zł wychodzi 585,60 zł + 90,00 zł + 147,00 zł, czyli 822,60 zł.
Składki emerytalną i rentową płaci się tylko do rocznego limitu, czyli 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 r. to 282 600 zł. Kto w ciągu roku zarobi więcej, w kolejnych miesiącach nie płaci już tych dwóch składek i jego netto wyraźnie rośnie. Dotyczy to jednak osób z pensją powyżej 23 550 zł brutto miesięcznie.
Krok 2. Składka zdrowotna
Podstawą składki zdrowotnej jest brutto pomniejszone o składki z kroku 1. Przy 6 000 zł to 5 177,40 zł. Stawka wynosi 9%, więc składka to 465,97 zł.
Od 2022 r. pracownik nie odlicza już składki zdrowotnej od podatku. To po prostu potrącenie, które w całości trafia do NFZ.
Krok 3. Koszty uzyskania przychodu
Koszty uzyskania przychodu (KUP) to kwota, o którą ustawa zmniejsza przychód przed policzeniem podatku. Pracownik nie musi niczego udowadniać ani zbierać rachunków, bo koszty są ryczałtowe:
| Sytuacja | Miesięcznie | Limit roczny |
|---|---|---|
| Jedna umowa o pracę | 250 zł | 3 000 zł |
| Kilka umów o pracę jednocześnie | 250 zł z każdej | 4 500 zł |
| Jedna umowa, dojazd z innej miejscowości | 300 zł | 3 600 zł |
| Kilka umów, dojazd z innej miejscowości | 300 zł z każdej | 5 400 zł |
W naszym przykładzie odejmujemy 250 zł.
Praca poza miejscem zamieszkania
Podwyższone koszty (300 zł) przysługują, gdy pracownik mieszka w innej miejscowości niż ta, w której jest zakład pracy, i nie dostaje dodatku za rozłąkę. Wystarczy złożyć pracodawcy oświadczenie, z jakiej miejscowości dojeżdża. Nie ma znaczenia, czy jedzie autem, pociągiem czy rowerem, ani czy w ogóle ponosi koszt dojazdu. Różnica w netto to tylko 6 zł miesięcznie (12% z 50 zł), ale w skali roku 72 zł. Od 2023 r. pracownik może też pisemnie poprosić, żeby pracodawca podwyższonych kosztów nie stosował, np. gdy jego wydatki na dojazd są znacznie wyższe i woli rozliczyć je w zeznaniu rocznym na podstawie biletów.
Krok 4. Zaliczka na podatek i kwota zmniejszająca
Podstawę opodatkowania liczy się tak: brutto minus składki społeczne minus koszty. Przy 6 000 zł: 6 000 - 822,60 - 250 = 4 927,40 zł. Podstawę zaokrągla się do pełnych złotych, więc 4 927 zł.
Od podstawy liczy się 12% (stawka pierwszego progu skali): 591,24 zł. Teraz odejmuje się miesięczną kwotę zmniejszającą podatek, czyli 300 zł. To 1/12 rocznej kwoty 3 600 zł, która odpowiada kwocie wolnej 30 000 zł. Wynik 291,24 zł zaokrągla się do pełnych złotych: zaliczka wynosi 291 zł.
PIT-2: kto, kiedy i w jakiej wysokości
Pracodawca odejmie 300 zł tylko wtedy, gdy pracownik złoży mu oświadczenie PIT-2. Bez niego zaliczka przy 6 000 zł wyniesie 591 zł, czyli co miesiąc o 300 zł więcej. Pieniądze nie przepadają, wrócą w rozliczeniu rocznym, ale przez cały rok pracownik dostaje mniej.
Od 2023 r. kwotę zmniejszającą można podzielić między maksymalnie trzech płatników: w całości (300 zł), w połowie (150 zł) albo w jednej trzeciej (100 zł). Łącznie nie może to przekroczyć 300 zł miesięcznie. PIT-2 można złożyć także zleceniodawcy. Ktoś, kto złożył oświadczenie dwóm firmom w pełnej wysokości, musi się liczyć z dopłatą w zeznaniu rocznym. Przykład takiej dopłaty pokazujemy w tekście o tym, co sprawdzić w PIT-11.
Krok 5. Wynik: kwota na rękę
Netto to brutto minus składki społeczne, minus składka zdrowotna, minus zaliczka na podatek:
Pensja 6 000 zł brutto, jedna umowa o pracę, pracownik mieszka w mieście, w którym pracuje, złożył PIT-2, nie jest w PPK.
Składki społeczne: 822,60 zł. Składka zdrowotna: 465,97 zł. Zaliczka na PIT: 291 zł.
Netto: 6 000 - 822,60 - 465,97 - 291 = 4 420,43 zł.
Jeśli pracownik należy do PPK, z pensji schodzi jeszcze jego wpłata (podstawowo 2% brutto), a wpłata pracodawcy (1,5%) podnosi podstawę opodatkowania, bo jest dla pracownika przychodem. Przy 6 000 zł netto spada wtedy do 4 289,43 zł. Ile w tym czasie wydaje firma, pokazujemy w artykule ile naprawdę kosztuje pracownik.
Tabela: brutto i netto w 2026 roku
Założenia jak w przykładzie: pełny etat, jedna umowa, bez PPK, składki liczone od pełnej pensji, kwoty za miesiąc, w którym pracownik nie przekroczył jeszcze progu 120 000 zł.
| Brutto | Netto z PIT-2 | Netto bez PIT-2 | Netto, dojazd (KUP 300 zł) | Netto, osoba do 26 lat |
|---|---|---|---|---|
| 4 806 zł | 3 605,85 zł | 3 305,85 zł | 3 611,85 zł | 3 773,85 zł |
| 6 000 zł | 4 420,43 zł | 4 120,43 zł | 4 426,43 zł | 4 711,43 zł |
| 8 000 zł | 5 783,91 zł | 5 483,91 zł | 5 789,91 zł | 6 281,91 zł |
| 10 000 zł | 7 147,39 zł | 6 847,39 zł | 7 153,39 zł | 7 852,39 zł |
| 12 000 zł | 8 509,87 zł | 8 209,87 zł | 8 515,87 zł | 9 422,87 zł |
Ostatnia kolumna dotyczy osób, które nie skończyły 26 lat i korzystają z tzw. ulgi dla młodych, czyli zwolnienia z PIT przychodów z pracy i zlecenia do 85 528 zł w roku. Płacą wszystkie składki, ale nie płacą podatku, dopóki nie przekroczą limitu. Przy pensji 8 000 zł limit wyczerpie się w 11. miesiącu, przy 12 000 zł w 8. miesiącu. Podobne zwolnienia mają osoby wracające z zagranicy, rodzice co najmniej czworga dzieci i pracujący seniorzy, opisujemy je w artykule o zerowym PIT.
Drugi próg podatkowy: dlaczego w grudniu wpływa mniej
Gdy suma podstaw opodatkowania od początku roku przekroczy 120 000 zł, od nadwyżki pracodawca pobiera 32% zamiast 12%. Przy pensji 12 000 zł brutto podstawa wynosi 10 105 zł miesięcznie, więc po 11 miesiącach suma to 111 155 zł, a w grudniu przekracza 120 000 zł. Zaliczka za grudzień rośnie z 913 zł do 1 165 zł, a netto spada do 8 257,87 zł.
To nie jest błąd kadr. Tak samo liczy się podatek w zeznaniu rocznym. Kto ma dochody z kilku źródeł, może przekroczyć próg dopiero w zeznaniu i wtedy dopłaca różnicę w PIT-37 (zeznaniu dla osób, którym zaliczki pobierał pracodawca lub zleceniodawca). Krok po kroku rozliczenie roczne opisujemy w przewodniku jak rozliczyć PIT.
Jesienią 2026 r. trwają prace parlamentarne nad zmianą skali od 2027 r. W wersji uchwalonej przez Sejm pierwszy próg ma wzrosnąć do 130 000 zł, a między 130 000 a 150 000 zł ma obowiązywać stawka 24%. Do zakończenia prac legislacyjnych to projekt, a w 2026 r. obowiązuje próg 120 000 zł i stawka 32%.
Najczęstsze błędy przy sprawdzaniu pensji
- Brak PIT-2 u nowego pracodawcy. Oświadczenie składa się każdemu płatnikowi osobno. Nowa praca oznacza nowy PIT-2.
- Nieobecności w miesiącu. Przy zwolnieniu lekarskim część pensji zastępuje wynagrodzenie chorobowe, od którego nie płaci się składek społecznych. Netto liczy się wtedy inaczej, opisujemy to w tekście o zasiłku chorobowym.
- Dodatki i nagrody. Premia wypłacona razem z pensją podnosi wszystkie potrącenia, ale kosztów 250 zł nie odejmuje się drugi raz w tym samym miesiącu.
- Porównywanie z kalkulatorem w internecie. Część kalkulatorów nie uwzględnia PPK, podwyższonych kosztów albo zaokrągleń. Różnica kilku groszy zwykle wynika właśnie z zaokrągleń poszczególnych składek.
Najczęstsze pytania
Ile to jest 5 000 zł brutto na rękę w 2026 roku?
Przy jednej umowie o pracę, kosztach 250 zł, złożonym PIT-2 i bez PPK: 3 738,19 zł. Bez PIT-2 będzie to 300 zł mniej.
Czy PIT-2 trzeba składać co roku?
Nie. Oświadczenie działa, dopóki nie zmieni się sytuacja, np. dopóki pracownik nie zechce podzielić kwoty zmniejszającej między kilka firm albo jej wycofać.
Dlaczego netto w styczniu jest inne niż w grudniu?
Najczęściej przez drugi próg podatkowy albo limit 30-krotności. Pierwszy obniża netto pod koniec roku, drugi podnosi je u osób z bardzo wysokimi zarobkami. W styczniu wszystko zaczyna się liczyć od nowa.
Czy podwyższone koszty dojazdu wymagają biletów?
Nie w trakcie roku. Pracodawca stosuje 300 zł na podstawie oświadczenia. Bilety są potrzebne dopiero wtedy, gdy ktoś chce w zeznaniu rocznym wykazać koszty wyższe niż ryczałt.
