Kiedy lekarz wystawia zwolnienie, pierwsze pytanie zwykle brzmi: ile stracę na pensji? Odpowiedź jest łagodniejsza, niż sugeruje popularne „80 procent”. Świadczenie chorobowe liczy się od pensji pomniejszonej o składki, ale samo nie jest już obciążone składkami emerytalną, rentową i chorobową. W efekcie przy typowym zwolnieniu pracownik traci na rękę wyraźnie mniej niż 20%.
Wyjaśniamy, kto płaci za czas choroby, kiedy przysługuje 80%, 100% i 70%, jak ustala się podstawę i ile zostaje netto. Na końcu opisujemy zmiany w kontroli zwolnień, które obowiązują od 2026 r., i te, które wejdą w 2027 r.
Wynagrodzenie chorobowe czy zasiłek: kto płaci
Pracownik na etacie przez pierwsze dni choroby w danym roku dostaje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy. Przysługuje ono łącznie za 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Osoby, które skończyły 50 lat, dostają je za 14 dni, poczynając od roku następującego po tym, w którym obchodziły 50. urodziny.
Od 34. dnia (lub od 15. u osób 50+) płaci już ZUS, a świadczenie nazywa się zasiłkiem chorobowym. W firmach, które zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, zasiłek wypłaca pracodawca razem z pensją, ale finansuje go ZUS. Dla pracownika różnica jest głównie formalna, bo zasady liczenia są niemal takie same.
Zleceniobiorcy i przedsiębiorcy nie dostają wynagrodzenia chorobowego. Jeśli opłacają dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, od pierwszego dnia choroby otrzymują zasiłek z ZUS.
Okres wyczekiwania
Prawo do świadczenia nie pojawia się od razu. Przy ubezpieczeniu obowiązkowym (etat) trzeba mieć 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, przy dobrowolnym (zlecenie, działalność) 90 dni. Wcześniejsze okresy ubezpieczenia wlicza się, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Są wyjątki, np. dla absolwentów, którzy podjęli pracę w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły, i przy niezdolności spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
80%, 100% czy 70%: od czego zależy wysokość
| Sytuacja | Wysokość |
|---|---|
| Zwykła choroba, także w czasie pobytu w szpitalu, gdy płaci pracodawca | 80% podstawy |
| Choroba w czasie ciąży | 100% |
| Wypadek w drodze do pracy lub z pracy | 100% |
| Badania i zabiegi u dawców komórek, tkanek i narządów | 100% |
| Wypadek przy pracy, choroba zawodowa (zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego) | 100% |
| Pobyt w szpitalu w okresie, gdy płaci już ZUS | 70% |
| Pobyt w szpitalu osoby 50+ między 15. a 33. dniem niezdolności w roku | 80% |
Stawka 70% dotyczy więc tylko zasiłku z ZUS za dni spędzone w szpitalu. Wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy wynosi 80% także w szpitalu. Wyjątek dla osób po pięćdziesiątce wyrównuje ich sytuację z młodszymi, którzy w tym samym czasie dostają jeszcze 80% od pracodawcy.
Zasiłek wypłaca się najdłużej przez 182 dni, a gdy niezdolność do pracy spowodowała gruźlica albo przypada w czasie ciąży, przez 270 dni. Do tego okresu wlicza się też dni, za które płacił pracodawca.
Jak liczy się podstawę
Podstawą jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym zaczęła się choroba (jeśli ktoś pracuje krócej, z pełnych miesięcy pracy). Od tej kwoty odejmuje się 13,71%, czyli składki emerytalną, rentową i chorobową finansowane przez pracownika. Do podstawy wlicza się też premie i dodatki, jeśli za czas choroby nie są wypłacane.
Kwotę dzieli się przez 30, co daje stawkę dzienną, i mnoży przez odpowiedni procent oraz liczbę dni zwolnienia. Pensję miesięczną zmniejsza się w tym czasie o 1/30 za każdy dzień choroby.
U pracownika na pełnym etacie podstawa nie może być niższa niż płaca minimalna pomniejszona o 13,71%. W 2026 r. to 4 147,10 zł, a od stycznia 2027 r., po wzroście płacy minimalnej do 4 950 zł, będzie odpowiednio wyższa.
Ile zostanie netto: przykład
Pan Tomasz zarabia stale 6 000 zł brutto, nie ma premii, złożył PIT-2, ma koszty 250 zł i nie jest w PPK. W listopadzie 2026 r. (30 dni) choruje przez 10 dni.
Podstawa: 6 000 zł - 13,71% = 5 177,40 zł. Stawka dzienna: 5 177,40 : 30 = 172,58 zł. Przy 80%: 138,06 zł dziennie, za 10 dni 1 380,60 zł.
Pensja za przepracowane dni: 6 000 zł - 10 × 200 zł = 4 000 zł. Od tej części potrąca się składki społeczne (548,40 zł), a od sumy pensji i świadczenia po odjęciu składek liczy się składkę zdrowotną (434,90 zł) i zaliczkę na PIT (250 zł).
Na rękę: 4 147,30 zł zamiast 4 420,43 zł w miesiącu bez choroby. Strata to 273,13 zł, czyli około 6% pensji netto, choć zwolnienie objęło jedną trzecią miesiąca.
Wynik zależy od stawki. Przy tych samych założeniach:
| Wariant (pensja 6 000 zł brutto) | Świadczenie za chorobę | Netto za miesiąc |
|---|---|---|
| Bez zwolnienia | - | 4 420,43 zł |
| 10 dni, 80% | 1 380,60 zł | 4 147,30 zł |
| 10 dni, 100% (np. ciąża) | 1 725,80 zł | 4 420,43 zł |
| 10 dni w szpitalu, 70% (zasiłek z ZUS) | 1 208,10 zł | 4 011,33 zł |
| Cały miesiąc, 80% | 4 141,80 zł | 3 602,04 zł |
Ciekawostka z tabeli: przy 100% netto jest dokładnie takie samo jak bez choroby. To dlatego, że podstawa już jest pomniejszona o składki, a od świadczenia ich się nie płaci. Osoba na płacy minimalnej, która choruje cały miesiąc i dostaje 80%, otrzyma około 2 951 zł netto zamiast 3 605,85 zł. Jak liczy się zwykłą pensję bez nieobecności, pokazujemy w poradniku jak z brutto zrobić netto.
Od wynagrodzenia chorobowego i zasiłku pobiera się zaliczkę na PIT i składkę zdrowotną, dlatego obie kwoty pojawią się w rocznej informacji podatkowej. Na co patrzeć w tym formularzu, wyjaśniamy w tekście PIT-11 od pracodawcy: co sprawdzić.
Zmiany w kontroli zwolnień od 2026 roku
Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26) zmieniła zasady kontroli L4. Wchodzi w życie etapami.
Od 27 stycznia 2026 r.
ZUS może kontrolować także zwolnienia na opiekę nad chorym członkiem rodziny, żądać od ubezpieczonego wyjaśnień i dokumentacji medycznej oraz skierować go na badanie do lekarza orzecznika. Wyniki kontroli zaświadczeń mogą trafiać do izb lekarskich.
Od 13 kwietnia 2026 r.
Prawo do świadczenia za cały okres zwolnienia traci osoba, która w tym czasie wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, czyli taką, która utrudnia lub wydłuża leczenie. Ustawa doprecyzowała oba pojęcia:
- pracą zarobkową jest każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od formy umowy,
- nie traci się świadczenia za zwykłe czynności dnia codziennego, jak zakupy czy wizyta w aptece, ani za czynności incydentalne, wykonane jednorazowo z ważnego powodu, np. podpisanie pilnego dokumentu,
- polecenie pracodawcy nie jest ważnym powodem, który usprawiedliwiałby taką czynność.
Kontrolę może przeprowadzić ZUS, a także pracodawca, który wypłaca zasiłki, oraz w zakresie wynagrodzenia chorobowego każdy pracodawca. Kontrolujący musi mieć upoważnienie, kontrola ma być proporcjonalna i nie może naruszać prywatności ani szkodzić zdrowiu. Ustalenia trafiają do protokołu, a kontrolowany ma 7 dni na zgłoszenie zastrzeżeń.
Prośba szefa, żeby „tylko zalogować się i odpowiedzieć na kilka maili” w czasie L4, nie chroni pracownika. Jeżeli ZUS uzna to za pracę zarobkową, a nie czynność incydentalną, pracownik może stracić świadczenie za całe zwolnienie, nie tylko za ten dzień.
Od 1 stycznia 2027 r.
Osoba z co najmniej dwoma tytułami do ubezpieczenia (np. dwa etaty albo etat i zlecenie) będzie mogła poprosić lekarza o zwolnienie tylko z jednego tytułu, jeśli rodzaj drugiej pracy pozwala ją wykonywać mimo choroby. Przykład: fizyczny pracownik magazynu, który ze złamaną nogą nie może dźwigać, ale może dalej prowadzić zdalnie księgowość dla innej firmy. Trzeba będzie wtedy poinformować drugiego płatnika o okresie zwolnienia z innego tytułu. Od 2027 r. zmienia się też orzecznictwo ZUS: częściej jeden lekarz zamiast komisji, e-wizyty i 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia.
Na co uważać w praktyce
- Zwolnienie jest elektroniczne. Lekarz wystawia e-ZLA, a pracodawca widzi je w swoim profilu w ZUS. Nie trzeba niczego dostarczać, ale warto poinformować przełożonego o nieobecności, zwykle najpóźniej w drugim dniu.
- Adres pobytu. Jeśli chorujesz pod innym adresem niż zwykle, podaj go lekarzowi albo w ciągu 3 dni zgłoś pracodawcy lub ZUS. Nieobecność pod wskazanym adresem bez dobrego powodu to częsta przyczyna utraty świadczenia po kontroli.
- Wypadek w drodze do pracy. Żeby dostać 100%, trzeba go udokumentować kartą wypadku w drodze. Zgłoś zdarzenie pracodawcy jak najszybciej.
Z punktu widzenia firmy wynagrodzenie chorobowe to koszt, za który nie ma pracy. Ile wynosi całkowity koszt etatu, opisujemy w tekście ile naprawdę kosztuje pracownik. Gdy ZUS odmawia zasiłku po kontroli, od decyzji można odwołać się do sądu, a w sprawach spornych dobrze jest skorzystać z pomocy prawnika.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi chorobowe przy płacy minimalnej w 2026 roku?
Przy 80% to 110,59 zł brutto za dzień (podstawa 4 147,10 zł : 30 × 80%). Za cały miesiąc choroby wychodzi około 3 318 zł brutto i około 2 951 zł na rękę.
Czy w czasie L4 mogę wyjść z domu?
Tak, jeśli lekarz nie zalecił leżenia, a wyjście jest zwykłą czynnością dnia codziennego, np. zakupy, apteka, wizyta u lekarza. Problemem są aktywności, które utrudniają leczenie, i praca zarobkowa.
Czy na zleceniu dostanę chorobowe?
Tylko jeśli przystąpiłeś do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i minęło 90 dni ubezpieczenia. Wtedy zasiłek wypłaca ZUS od pierwszego dnia choroby.
Czy 33 dni liczy się u każdego pracodawcy od nowa?
Nie. To limit na rok kalendarzowy. Jeśli zmieniasz pracę w trakcie roku, nowy pracodawca może poprosić o informację, ile dni wynagrodzenia chorobowego wykorzystałeś u poprzedniego. Taka informacja znajduje się w świadectwie pracy.
