Firma ma w budżecie konkretną kwotę na jedną osobę i pyta, w jakiej formie ją wypłacić. Kandydat pyta o to samo, tylko od drugiej strony: ile z tych pieniędzy faktycznie zobaczy na koncie. Odpowiedź zależy od umowy, bo każda z nich inaczej dzieli ten sam koszt między ZUS, NFZ, urząd skarbowy i portfel pracującego.
Policzyliśmy cztery formy współpracy przy trzech poziomach miesięcznego kosztu firmy: 7 000 zł, 12 000 zł i 20 000 zł. Liczby to jednak tylko połowa obrazu. Druga połowa to urlop, chorobowe, ochrona przed zwolnieniem i ryzyko, że urząd uzna umowę za coś innego, niż wynika z jej tytułu.
Cztery umowy w jednym zdaniu każda
Umowa o pracę daje pełen pakiet z Kodeksu pracy: płatny urlop, wynagrodzenie za czas choroby, okres wypowiedzenia, płacę minimalną. Pracodawca dopłaca do pensji swoje składki, a od pracownika potrąca jego część.
Umowa zlecenie to umowa cywilna o staranne działanie. Gdy jest jedynym źródłem zarobku i zleceniobiorca nie jest uczniem ani studentem przed 26. urodzinami, składki płaci się podobnie jak od etatu, ale ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Nie ma urlopu ani okresu wypowiedzenia w rozumieniu Kodeksu pracy, obowiązuje za to minimalna stawka godzinowa, w 2026 r. 31,40 zł brutto.
Umowa o dzieło dotyczy konkretnego, sprawdzalnego rezultatu: tekstu, projektu, programu, rzeźby. Co do zasady nie ma od niej składek ZUS ani składki zdrowotnej, dlatego wygląda najkorzystniej w tabelce i właśnie dlatego budzi największe zainteresowanie kontrolerów.
B2B oznacza, że pracujący prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i wystawia firmie fakturę. Sam płaci składki na ZUS, składkę zdrowotną i podatek, sam też finansuje sobie każdy dzień wolnego.
Założenia do wyliczeń
Żeby porównanie było uczciwe, w każdym wariancie firma wydaje tyle samo pieniędzy miesięcznie. Przyjęliśmy stan przepisów na listopad 2026 r. i następujące założenia:
- Umowa o pracę: składki pracodawcy 20,48% pensji brutto (emerytalna 9,76%, rentowa 6,5%, wypadkowa 1,67%, Fundusz Pracy z Funduszem Solidarnościowym 2,45%, FGŚP 0,10%), bez PPK. Pracownik ma podstawowe koszty uzyskania przychodu (KUP, czyli kwota, o którą ustawa zmniejsza przychód przed policzeniem podatku) 250 zł miesięcznie i złożył PIT-2, więc płatnik odlicza mu co miesiąc 300 zł kwoty zmniejszającej podatek.
- Zlecenie: jedyna umowa, zleceniobiorca ma ponad 26 lat, przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, złożył PIT-2. Koszty 20% przychodu po odjęciu składek. Firma płaci te same składki co przy etacie.
- Dzieło: bez składek, koszty 20%, PIT-2. Zamawiający nie jest jednocześnie pracodawcą wykonawcy.
- B2B: podatek liniowy 19%, „duży” ZUS na 2026 r. z chorobowym (ok. 1 927 zł miesięcznie), składka zdrowotna 4,9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł, odliczenie zapłaconej zdrowotnej od dochodu do limitu 14 100 zł rocznie, koszty firmowe 300 zł miesięcznie. Faktura bez VAT w rachunku, bo dla firmy z prawem do odliczenia VAT jest neutralny.
Netto pokazujemy jako średnią miesięczną z całego roku, bo przy wyższych kwotach w trakcie roku przekracza się próg 120 000 zł i część dochodu wpada w stawkę 32%.
Ile zostaje na rękę przy tym samym koszcie firmy
| Forma współpracy | Koszt firmy 7 000 zł | Koszt firmy 12 000 zł | Koszt firmy 20 000 zł |
|---|---|---|---|
| Umowa o pracę (brutto w umowie) | 5 810 zł | 9 960 zł | 16 600 zł |
| Umowa o pracę - netto | 4 291 zł | 7 120 zł | 10 831 zł |
| Zlecenie z chorobowym - netto | 4 381 zł | 7 296 zł | 11 668 zł |
| Dzieło - netto | 6 628 zł | 11 148 zł | 17 180 zł |
| B2B, liniowy, pełny ZUS - netto | 3 490 zł | 7 497 zł | 13 659 zł |
| B2B, liniowy, preferencyjny ZUS - netto | 4 707 zł | 8 661 zł | 14 824 zł |
Kilka rzeczy widać od razu. Przy 7 000 zł kosztu działalność z pełnym ZUS-em wypada najgorzej ze wszystkich wariantów, bo stałe składki społeczne w wysokości blisko 1 927 zł zjadają ponad jedną czwartą faktury. Dopiero przy wyższych stawkach B2B wyprzedza etat, a przy 20 000 zł różnica przekracza 2 800 zł miesięcznie. Zlecenie daje odrobinę więcej niż etat przy tej samej pensji brutto, bo koszty w wysokości 20% są wyższe niż ryczałtowe 250 zł. Dzieło bije wszystko, ale tylko na papierze, o czym niżej.
Firma przeznacza na stanowisko 12 000 zł miesięcznie. Na etacie wpisze do umowy 9 960 zł brutto, a pracownik dostanie średnio 7 120 zł. Ta sama kwota jako faktura B2B przy liniowym podatku i pełnym ZUS-ie daje 7 497 zł, czyli o 377 zł więcej. Jeśli jednak przedsiębiorca weźmie 20 dni roboczych wolnego, za które nikt mu nie zapłaci, roczny przychód spadnie o mniej więcej 8%, a przewaga nad etatem zniknie. Etatowiec te 20 dni ma płatne.
Szczegółowy rozkład pensji z umowy o pracę na składki i podatek opisujemy w poradniku jak z brutto zrobić netto, a pełny koszt zatrudnienia z PPK i innymi dodatkami w tekście ile naprawdę kosztuje pracownik.
Dlaczego B2B na start wygląda inaczej
Nowy przedsiębiorca przez pierwsze 6 miesięcy może korzystać z ulgi na start (zwolnienie ze składek społecznych, zdrowotną płaci się zawsze), a potem przez 24 miesiące z preferencyjnych składek liczonych od 30% płacy minimalnej. W 2026 r. ta podstawa to 1 441,80 zł, a składki społeczne z chorobowym wynoszą około 456 zł miesięcznie. Ostatni wiersz tabeli pokazuje, że wtedy B2B jest korzystniejsze od etatu już przy 7 000 zł kosztu firmy.
Jest jednak ważny warunek: z preferencji nie skorzysta osoba, która świadczy dla byłego pracodawcy te same czynności, które wykonywała u niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku. Przejście „z etatu na B2B w tej samej firmie” od razu oznacza pełny ZUS.
Na wynik wpływa też forma opodatkowania. Liniowy nie ma kwoty wolnej, za to ma płaską stawkę. Na ryczałcie i skali rachunek wygląda inaczej, a do tego dochodzi zupełnie inna składka zdrowotna. Porównanie trzech form opodatkowania z wyliczeniami znajdziesz w artykule skala, liniowy czy ryczałt.
Czego nie widać w tabeli: urlop, chorobowe, wypowiedzenie
Urlop
Pracownik ma 20 lub 26 dni płatnego urlopu rocznie, zależnie od stażu. Zleceniobiorca i przedsiębiorca mogą umówić się na płatne przerwy, ale to wyłącznie kwestia umowy, nie prawa.
Choroba
Na etacie za pierwsze 33 dni choroby w roku (14 dni u osób po 50. roku życia) płaci pracodawca, zwykle 80% podstawy, później ZUS. Zleceniobiorca i przedsiębiorca dostaną zasiłek tylko wtedy, gdy opłacają dobrowolne chorobowe, i to dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Jak liczy się świadczenie, pokazujemy w tekście o tym, ile wynosi zasiłek chorobowy.
Rozstanie
Umowę o pracę chroni okres wypowiedzenia (od 2 tygodni do 3 miesięcy), w niektórych sytuacjach także szczególna ochrona, np. w ciąży. Zlecenie i kontrakt B2B można zwykle rozwiązać szybciej, na warunkach zapisanych w umowie.
Staż pracy
Tu zaszła realna zmiana. Od 2026 r. okresy zleceń i prowadzenia działalności, za które opłacano składki, wliczają się do stażu pracy, od którego zależy m.in. wymiar urlopu. Szczegóły opisujemy w artykule o nowych zasadach liczenia stażu.
Ryzyka: kiedy umowa przestaje być tym, czym się nazywa
O charakterze umowy decyduje to, jak praca wygląda w praktyce, a nie tytuł na pierwszej stronie. Jeżeli ktoś pracuje w wyznaczonych godzinach, w miejscu wskazanym przez firmę, pod bieżącym kierownictwem przełożonego i za stałe wynagrodzenie, Kodeks pracy wprost mówi, że jest to zatrudnienie na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę umowy. Zastąpienie etatu umową cywilną w takich warunkach jest niedopuszczalne.
Konsekwencje spadają przede wszystkim na firmę. ZUS może przekwalifikować umowę o dzieło na zlecenie i naliczyć zaległe składki z odsetkami za kilka lat wstecz. Sąd pracy, na wniosek pracownika albo inspektora pracy, może ustalić istnienie stosunku pracy, a wtedy pojawiają się zaległe urlopy, nadgodziny i ochrona przed zwolnieniem.
Umowa o dzieło wymaga rezultatu, który da się sprawdzić i odebrać. Stałe, powtarzalne czynności, jak obsługa klienta, sprzątanie czy prowadzenie mediów społecznościowych, to typowe zlecenie albo praca. Każdą umowę o dzieło zawartą z osobą, która nie jest pracownikiem zamawiającego, trzeba zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni, więc urząd ma pełny obraz takich umów.
Przy B2B ryzyko jest podwójne. Ustawa o PIT nie uznaje za działalność gospodarczą czynności, za które odpowiedzialność wobec innych ponosi zlecający, które są wykonywane pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wskazanym, a wykonujący nie ponosi ryzyka gospodarczego. Gdy wszystkie te warunki są spełnione, urząd skarbowy może uznać przychód za przychód z pracy lub z działalności wykonywanej osobiście. Wtedy podatek liniowy przestaje być dostępny i trzeba dopłacić różnicę.
Która forma dla kogo
- Etat ma sens dla osób, które cenią przewidywalność, płatny urlop, chorobowe i ochronę zatrudnienia, a także planują kredyt hipoteczny. Banki najchętniej liczą zdolność z umowy o pracę na czas nieokreślony.
- Zlecenie sprawdza się przy pracy dorywczej, sezonowej i u studentów do 26. roku życia, którzy nie płacą od niej składek, a dzięki zwolnieniu dla młodych zwykle także podatku.
- Dzieło jest właściwe dla jednorazowych projektów twórczych i technicznych z wyraźnym rezultatem, nie dla stałej pracy.
- B2B opłaca się przede wszystkim przy wyższych stawkach albo w okresie preferencyjnego ZUS-u, pod warunkiem że ktoś naprawdę działa jak firma: ma kilku klientów lub przynajmniej samodzielność w organizacji pracy i odkłada na urlop, chorobę i emeryturę.
Jeżeli firma planuje przenieść na B2B osoby, które dotąd pracowały na etacie przy tych samych zadaniach, warto przed podpisaniem umów zlecić analizę prawnikowi lub doradcy podatkowemu, bo koszty ewentualnego przekwalifikowania liczy się za kilka lat wstecz.
Najczęstsze pytania
Czy przy zleceniu zawsze płaci się składki ZUS?
Nie zawsze. Uczniowie i studenci do 26. urodzin nie podlegają ubezpieczeniom z tytułu zlecenia. Osoba, która ma etat z pensją co najmniej równą płacy minimalnej, od dodatkowego zlecenia u innego zleceniodawcy płaci zwykle tylko składkę zdrowotną.
Czy od umowy o dzieło płaci się składkę zdrowotną?
Co do zasady nie. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy dzieło wykonuje się na rzecz własnego pracodawcy. Wtedy przychód z dzieła traktuje się do celów składek jak przychód ze stosunku pracy.
Czy na B2B obowiązuje płaca minimalna?
Miesięczna płaca minimalna nie, ale minimalna stawka godzinowa obejmuje także osoby samozatrudnione bez pracowników, które osobiście świadczą usługi. W 2026 r. to 31,40 zł brutto za godzinę.
Która umowa daje najwyższą emeryturę?
Przy tym samym koszcie firmy najwięcej składek emerytalnych trafia na konto przy etacie i zleceniu, bo liczone są od całej pensji. Przy B2B z minimalną podstawą składki emerytalne są stałe i zwykle niższe niż u etatowca z porównywalnym wynagrodzeniem, a przy dziele nie ma ich wcale.
