Forma opodatkowania to jedna z niewielu decyzji w jednoosobowej firmie, która w ciągu roku potrafi przesunąć kilkanaście albo kilkadziesiąt tysięcy złotych między Twoim kontem a urzędem. Problem w tym, że od czasu Polskiego Ładu nie da się jej wybrać, patrząc tylko na stawkę podatku. Do każdego wariantu dochodzi składka zdrowotna liczona według innych zasad, a ona potrafi odwrócić wynik porównania.
Poniżej zestawiamy skalę podatkową, podatek liniowy i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych według zasad obowiązujących w 2026 roku. Liczymy podatek razem ze składką zdrowotną dla trzech poziomów przychodu i pokazujemy, kiedy i jak można zmienić formę na 2027 rok.
Trzy formy w pigułce
Skala podatkowa to te same zasady, które zna każdy pracownik: 12% od dochodu do 120 tys. zł i 32% od nadwyżki, z kwotą wolną od podatku 30 tys. zł (w praktyce od podatku odejmuje się 3600 zł). Dochód to przychód minus koszty jego uzyskania, czyli wydatki firmowe. Na skali można rozliczyć się wspólnie z małżonkiem i korzystać z ulg, w tym z ulgi na dzieci.
Podatek liniowy to stałe 19% od dochodu, bez kwoty wolnej, bez wspólnego rozliczenia i bez ulgi na dzieci. Przy dochodach powyżej 1 mln zł rocznie dochodzi 4% daniny solidarnościowej od nadwyżki.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Kosztów nie odliczasz w ogóle. Stawka zależy od rodzaju działalności: na przykład 17% dla wolnych zawodów, 14% m.in. dla usług medycznych, architektonicznych i inżynierskich, 12% dla części usług informatycznych, 8,5% dla wielu innych usług, 5,5% dla produkcji i budowlanki, 3% dla handlu. Z ryczałtu może skorzystać firma, której przychody w poprzednim roku nie przekroczyły równowartości 2 mln euro.
Liniowego podatku ani ryczałtu nie wybierzesz, jeśli świadczysz usługi dla obecnego lub byłego pracodawcy (z tego lub poprzedniego roku), a te usługi odpowiadają temu, co robiłeś na etacie. W takiej sytuacji zostaje skala.
Składka zdrowotna zmienia rachunek
W 2026 roku składka zdrowotna przedsiębiorcy wygląda tak:
- skala podatkowa: 9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie; składki nie odliczysz od podatku ani od dochodu,
- podatek liniowy: 4,9% dochodu, także co najmniej 432,54 zł miesięcznie; zapłacone składki możesz odliczyć od dochodu lub zaliczyć do kosztów, ale w 2026 roku najwyżej do 14 100 zł,
- ryczałt: stała kwota zależna od rocznego przychodu: 498,35 zł miesięcznie do 60 tys. zł, 830,58 zł od 60 do 300 tys. zł i 1495,04 zł powyżej 300 tys. zł; połowę zapłaconych składek odejmujesz od przychodu przed naliczeniem ryczałtu.
Minimalna składka na skali i liniowym wzrosła w 2026 roku, bo jej podstawą znów jest pełna płaca minimalna (4806 zł), a nie 75% tej kwoty jak rok wcześniej. Szczegóły, w tym zasady rocznego rozliczenia, opisujemy w tekście o tym, ile wynosi składka zdrowotna przedsiębiorcy.
Porównanie na liczbach: trzy poziomy przychodu
Przyjęliśmy takie założenia:
- jednoosobowa działalność usługowa (informatyk), cały 2026 rok, brak innych dochodów i brak ulg,
- koszty firmowe równe 10% przychodu (sprzęt, oprogramowanie, telefon),
- pełny ZUS na 2026 rok z dobrowolną chorobową: składki społeczne 1788,29 zł miesięcznie (21 459,48 zł rocznie) odliczane od dochodu lub przychodu, a składka na Fundusz Pracy 138,47 zł miesięcznie wliczona do kosztów,
- stawka ryczałtu 12%; dla porównania podajemy też, ile wyszłoby przy 8,5%,
- składkę zdrowotną dla uproszczenia liczymy za cały rok według zasad obowiązujących od lutego 2026 roku (w styczniu obowiązywała jeszcze niższa minimalna składka z poprzedniego roku składkowego).
| Przychód roczny | Skala (PIT + zdrowotna) | Liniowy (PIT + zdrowotna) | Ryczałt 12% (PIT + zdrowotna) |
|---|---|---|---|
| 120 000 zł | 6 585 + 7 639 = 14 224 zł | 15 141 + 5 190 = 20 331 zł | 11 227 + 9 967 = 21 194 zł |
| 250 000 zł | 37 001 + 18 169 = 55 170 zł | 36 478 + 9 892 = 46 370 zł | 26 827 + 9 967 = 36 794 zł |
| 450 000 zł | 94 601 + 34 369 = 128 970 zł | 69 878 + 18 712 = 88 590 zł | 50 348 + 17 940 = 68 288 zł |
Przy ryczałcie 8,5% łączne obciążenie wyniosłoby odpowiednio 17 919 zł, 28 969 zł i 53 603 zł. Przy najniższym przychodzie skala nadal wygrywa, bo dochód mieści się w pierwszym progu, a kwota wolna robi swoje.
Wariant 250 tys. zł na skali: dochód to 250 000 zł minus 25 000 zł kosztów i 1 662 zł Funduszu Pracy, czyli 223 338 zł. Po odjęciu składek społecznych (21 459 zł) zostaje 201 879 zł. Podatek: 10 800 zł za pierwsze 120 tys. zł (12% minus 3600 zł) plus 32% z 81 879 zł, razem 37 001 zł. Składka zdrowotna: 9% z 201 879 zł, czyli 18 169 zł. Na liniowym ta sama osoba płaci 4,9% zdrowotnej (9 892 zł), odlicza ją od dochodu (mieści się w limicie 14 100 zł) i od 191 987 zł płaci 19%, czyli 36 478 zł.
Gdy kosztów jest dużo, ryczałt przestaje się opłacać
Tabela dotyczy firmy z niskimi kosztami, typowej dla usług. Wystarczy jednak zmienić jedno założenie, żeby ranking się odwrócił. Ta sama działalność z przychodem 250 tys. zł, ale z kosztami 100 tys. zł (na przykład podwykonawcy, leasing auta, wynajem biura):
- skala: 13 001 zł podatku i 11 419 zł zdrowotnej, razem 24 420 zł,
- liniowy: 22 926 zł podatku i 6 217 zł zdrowotnej, razem 29 143 zł,
- ryczałt 12%: bez zmian, 36 794 zł, bo ryczałt kosztów nie widzi.
Ogólna zasada jest prosta. Ryczałt opłaca się przy niskich kosztach i niskiej stawce ryczałtu. Liniowy wygrywa, gdy dochód wyraźnie przekracza próg 120 tys. zł, a kosztów jest sporo. Skala jest najlepsza przy dochodach w pierwszym progu oraz wtedy, gdy możesz skorzystać z ulg rodzinnych albo wspólnego rozliczenia z małżonkiem, który zarabia mniej.
Czego nie widać w tabeli
Ulgi i rozliczenie z rodziną
Na skali odliczysz ulgę na dziecko, a przy wspólnym rozliczeniu z małżonkiem możesz realnie obniżyć podatek z drugiego progu. Na liniowym i ryczałcie tych możliwości nie ma. Dla rodzica dwójki dzieci różnica między wariantami może się więc zmniejszyć o kilka tysięcy złotych rocznie na korzyść skali.
Strata i wahania przychodów
Na skali i liniowym stratę z jednego roku można rozliczyć w kolejnych latach. Na ryczałcie płacisz od każdej zafakturowanej złotówki, nawet jeśli ten rok był dla firmy fatalny. Jeśli spodziewasz się dużych inwestycji, ryczałt bywa pułapką.
Składka zdrowotna na ryczałcie rośnie skokowo
Przekroczenie progu 60 tys. zł czy 300 tys. zł przychodu podnosi składkę od miesiąca, w którym to się stało, a w rocznym rozliczeniu liczy się przychód z całego roku. Firma, która zarobi 301 tys. zł zamiast 299 tys. zł, zapłaci za cały rok około 7 973 zł składki więcej (różnica między 1495,04 zł a 830,58 zł razy 12 miesięcy).
Koszt księgowości
Ryczałt wymaga tylko ewidencji przychodów, skala i liniowy prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ksiąg rachunkowych. Różnica w cenie obsługi nie zmieni zwykle wyniku, ale warto ją znać przed rozmową, gdy wybierasz biuro rachunkowe.
Do kiedy zmienić formę opodatkowania na 2027 rok
Formy nie zmienisz w trakcie roku. Wybór na kolejny rok zgłaszasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym w danym roku podatkowym osiągniesz pierwszy przychód. Jeśli pierwszy przychód w 2027 roku pojawi się w styczniu, termin mija 20 lutego 2027 roku. Gdy pierwszy przychód przyjdzie dopiero w grudniu, oświadczenie składasz do końca roku.
Najprościej zrobić to przez wniosek o zmianę wpisu w CEIDG (na biznes.gov.pl), skąd informacja trafia do urzędu skarbowego automatycznie. Jeśli nic nie zrobisz, w kolejnym roku zostajesz przy dotychczasowej formie. Termin zmiany warto wpisać do swojego kalendarza podatkowego, bo spóźnienie o jeden dzień oznacza cały rok w starej formie.
Pamiętaj też o planach rządu i parlamentu na 2027 rok. Gdyby zmieniły się stawki, progi czy zasady składki zdrowotnej, porównanie trzeba policzyć od nowa. Do 20 lutego jest wystarczająco dużo czasu, żeby zrobić to na danych z pełnego 2026 roku.
Najczęstsze pytania
Czy mogę zmienić formę opodatkowania w połowie roku?
Nie. Wybrana forma obowiązuje przez cały rok podatkowy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której tracisz prawo do ryczałtu albo liniowego (na przykład przez usługi dla byłego pracodawcy) i z mocy prawa przechodzisz na skalę.
Czy na ryczałcie mogę odliczyć składki ZUS?
Tak. Zapłacone składki społeczne odejmujesz od przychodu, a składkę zdrowotną w połowie. Kosztów prowadzenia firmy już nie odliczysz.
Od jakiego dochodu liniowy jest lepszy od skali?
Nie ma jednej granicy, bo wynik zależy od kosztów, składek i ulg. W naszym przykładzie bez ulg liniowy zaczynał wygrywać, gdy dochód po składkach społecznych wyraźnie przekraczał 120 tys. zł. Jeśli rozliczasz się z małżonkiem bez dochodów albo masz dzieci, ta granica przesuwa się w górę.
Co się stanie, jeśli spóźnię się z wyborem formy?
Zostajesz przy formie z poprzedniego roku. Nowa firma, która nie złożyła żadnego oświadczenia, jest opodatkowana na skali.
Przy działalności z kilkoma rodzajami usług opodatkowanych różnymi stawkami ryczałtu, przy współpracy z byłym pracodawcą albo przy planowanych dużych inwestycjach wybór formy dobrze jest przeliczyć z księgowym na Twoich rzeczywistych liczbach.
