Od 1 stycznia 2027 r. zapłata przelewem na rachunek kontrahenta spoza białej listy VAT nie będzie już odbierać przedsiębiorcy prawa do zaliczenia wydatku do kosztów w PIT i CIT. To samo dotyczy pominięcia obowiązkowej podzielonej płatności. Zmiana wynika z ustawy podpisanej przez prezydenta 15 października 2026 r. Biała lista VAT nie znika jednak z życia firm: w VAT nadal grozi solidarna odpowiedzialność za podatek dostawcy, a do końca 2026 r. obowiązują stare zasady.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest biała lista VAT i jakie sankcje obowiązują do końca 2026 r.,
- co dokładnie zmienia się od 1 stycznia 2027 r.,
- które obowiązki i ryzyka zostają (VAT, split payment, płatności gotówką),
- ile mogła kosztować firmę utrata kosztu - przykład liczbowy,
- jak płacić faktury na przełomie 2026 i 2027 r., żeby nie ryzykować.
Czym jest biała lista VAT
Biała lista VAT to publiczny wykaz podatników VAT prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Znajdziesz w nim m.in. status firmy w VAT (czynny, zwolniony, wykreślony) oraz numery rachunków bankowych, które firma zgłosiła do urzędu. Podstawą wykazu jest art. 96b ustawy o VAT. Sprawdzenie kontrahenta jest bezpłatne - wystarczy wpisać NIP lub numer rachunku w wyszukiwarce na stronie Ministerstwa Finansów.
Wykaz miał przede wszystkim utrudnić wyłudzenia VAT: jeśli płacisz na rachunek, którego firma nie zgłosiła, trudniej potem ustalić, kto faktycznie dostał pieniądze. Dlatego przepisy powiązały z nim sankcje w kilku ustawach naraz - w VAT, w Ordynacji podatkowej i w podatkach dochodowych.
Jakie sankcje obowiązują do 31 grudnia 2026 r.
Do końca 2026 r. biała lista VAT ma bezpośredni wpływ na koszty firmy. Zgodnie z art. 22p ustawy o PIT (i odpowiednikiem w art. 15d ustawy o CIT) przedsiębiorca nie zalicza do kosztów uzyskania przychodu płatności za transakcję, gdy:
- wartość transakcji przekracza 15 000 zł (to próg z art. 19 Prawa przedsiębiorców, liczony od wartości całej transakcji, nie pojedynczej raty),
- dostawcą jest czynny podatnik VAT,
- zapłata trafiła na rachunek, którego nie ma w wykazie w dniu zlecenia przelewu.
Podobna sankcja dotyczy pominięcia mechanizmu podzielonej płatności (split payment), gdy był obowiązkowy - czyli przy fakturach powyżej 15 000 zł brutto na towary i usługi z załącznika nr 15 do ustawy o VAT. Jeśli wydatek został już zaliczony do kosztów, trzeba je zmniejszyć albo zwiększyć przychody w miesiącu, w którym dokonano płatności.
Przed sankcją chroni zawiadomienie ZAW-NR: jeśli zapłacisz na rachunek spoza wykazu, możesz w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla wystawcy faktury. Złożenie ZAW-NR w terminie wyłącza zarówno sankcję w kosztach, jak i solidarną odpowiedzialność w VAT.
Co zmienia się od 1 stycznia 2027 r.
Ustawa z 18 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych uchyla sankcje w kosztach związane z białą listą VAT i split payment. Prezydent podpisał ją 15 października 2026 r., a ta część przepisów ma zastosowanie od 1 stycznia 2027 r. Ta sama ustawa upraszcza też część obowiązków w cenach transferowych, ale to temat dla większych firm.
| Sytuacja | Do 31.12.2026 r. | Od 1.01.2027 r. |
|---|---|---|
| Przelew powyżej 15 000 zł na rachunek spoza białej listy, bez ZAW-NR | wydatek nie jest kosztem w PIT/CIT; solidarna odpowiedzialność w VAT | wydatek jest kosztem; solidarna odpowiedzialność w VAT zostaje |
| Pominięcie obowiązkowego split payment | wydatek nie jest kosztem; sankcje w VAT | wydatek jest kosztem; sankcje w VAT zostają |
| Płatność gotówką za transakcję powyżej 15 000 zł | wydatek nie jest kosztem | bez zmian - wydatek nadal nie jest kosztem |
W praktyce zmiana zamyka sytuację, w której jedna literówka w numerze rachunku albo przelew na nowe konto dostawcy, jeszcze niezgłoszone do urzędu, kończyła się podwójną stratą: firma płaciła kontrahentowi i jednocześnie wyższy podatek.
Co zostaje: VAT, split payment i gotówka
Najważniejsza informacja: od 2027 r. biała lista VAT nadal ma znaczenie, tylko w innej ustawie. Zmiana dotyczy wyłącznie podatków dochodowych.
Solidarna odpowiedzialność za VAT dostawcy
Art. 117ba Ordynacji podatkowej zostaje bez zmian. Jeśli zapłacisz ponad 15 000 zł na rachunek spoza wykazu i nie złożysz ZAW-NR, odpowiadasz solidarnie z dostawcą za jego zaległość w VAT - w części, w jakiej przypada na tę transakcję. Przy rzetelnym kontrahencie ryzyko jest teoretyczne, przy nieuczciwym może być bardzo realne. Dlatego zawiadomienie ZAW-NR nadal warto składać.
Podzielona płatność w VAT
Obowiązek split payment przy fakturach powyżej 15 000 zł brutto na towary i usługi z załącznika nr 15 zostaje. Za jego pominięcie w VAT nadal grożą sankcje, w tym dodatkowe zobowiązanie podatkowe (co do zasady 30% kwoty podatku przypadającej na te towary lub usługi). Na fakturze takiej transakcji wystawca nadal musi umieścić dopisek „mechanizm podzielonej płatności”.
Limit płatności gotówką
Transakcje między przedsiębiorcami o wartości powyżej 15 000 zł nadal trzeba regulować przez rachunek płatniczy. Sankcja w kosztach za zapłatę gotówką z naruszeniem tego obowiązku zostaje.
Ile kosztowała utrata kosztu - przykład
Załóżmy, że firma kupuje usługę za 20 000 zł netto i płaci przelewem na rachunek dostawcy, którego nie ma w wykazie, a ZAW-NR nie zostało złożone. W 2026 r. wydatek wypada z kosztów, więc dochód rośnie o 20 000 zł. Wyliczenie dla różnych form opodatkowania:
| Forma opodatkowania | Wyższy podatek | Wyższa składka zdrowotna | Razem |
|---|---|---|---|
| Skala, próg 12% | 2400 zł | 1800 zł (9%) | 4200 zł |
| Skala, próg 32% | 6400 zł | 1800 zł (9%) | 8200 zł |
| Podatek liniowy 19% | 3800 zł | 980 zł (4,9%) | 4780 zł |
| Spółka z o.o., CIT 9% / 19% | 1800 zł / 3800 zł | - | 1800 zł / 3800 zł |
Wyliczenie jest uproszczone: pomija m.in. odliczenie składki zdrowotnej od dochodu przy podatku liniowym i przypadki, w których składka zdrowotna jest na poziomie minimalnym. Pokazuje jednak skalę - przy jednej fakturze na 20 000 zł firma mogła stracić od kilku do ponad 8 tysięcy złotych. Nie dotyczy to firm na ryczałcie, bo ryczałtowiec nie rozlicza kosztów. Różnice między formami opodatkowania opisujemy w poradniku skala, liniowy czy ryczałt, a wpływ dochodu na składkę - w tekście o składce zdrowotnej przedsiębiorcy.
Płatności na przełomie 2026 i 2027 r.
Najwięcej wątpliwości budzą faktury wystawione w grudniu 2026 r. i płacone w styczniu 2027 r. Część doradców wskazuje, że o zastosowaniu starych zasad decyduje data wystawienia faktury. O tym rozstrzygają przepisy przejściowe ustawy, a do czasu utrwalenia się praktyki najbezpieczniejsze podejście jest proste:
- Każdą płatność powyżej 15 000 zł, która dotyczy faktur z 2026 r., rób wyłącznie na rachunek z białej listy, także jeśli przelew wychodzi w styczniu.
- Jeśli zapłaciłeś na rachunek spoza wykazu - złóż ZAW-NR w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu.
- Zapisuj wynik sprawdzenia wykazu z dnia zlecenia przelewu (wydruk lub plik z wyszukiwarki). Wiele programów księgowych i bankowych robi to automatycznie.
- Przy fakturach z załącznika nr 15 płać w split payment - w VAT ten obowiązek zostaje także po 2026 r.
Przed końcem roku warto też przejrzeć listę stałych dostawców i sprawdzić, czy ich rachunki są w wykazie. To kilka minut pracy, a zamyka temat na cały okres przejściowy. Inne rzeczy, które warto zrobić w firmie przed 31 grudnia, zebraliśmy w terminach podatkowych na listopad i grudzień 2026.
Czy sprawdzanie białej listy ma jeszcze sens od 2027 r.
Tak. Po pierwsze, nadal chroni przed solidarną odpowiedzialnością za VAT dostawcy. Po drugie, wykaz pokazuje status kontrahenta w VAT: jeśli firma została wykreślona, faktura z VAT może budzić wątpliwości przy odliczeniu podatku naliczonego. Po trzecie, zgodność rachunku z wykazem to prosty sposób, by wychwycić próbę oszustwa na „zmianę numeru konta”, w której przestępca podszywa się pod dostawcę.
Zmiana od 2027 r. jest więc korzystna, ale nie zwalnia z ostrożności. Znika kara w podatku dochodowym, a ryzyka w VAT i zwykłe ryzyko utraty pieniędzy zostają. Stan tej i innych zmian na 2027 r. śledzimy w zestawieniu zmiany podatkowe od 2027 roku.
Informacje w artykule mają charakter ogólny i nie są indywidualną poradą podatkową.
FAQ
Czy od 2027 roku nie trzeba sprawdzać białej listy VAT?
Trzeba, jeśli chcesz uniknąć solidarnej odpowiedzialności za VAT dostawcy (art. 117ba Ordynacji podatkowej). Od 1 stycznia 2027 r. znika tylko sankcja w kosztach w PIT i CIT.
Od kiedy przelew na konto spoza białej listy nie odbiera kosztu?
Od 1 stycznia 2027 r. Do 31 grudnia 2026 r. obowiązują dotychczasowe zasady, więc przy płatnościach powyżej 15 000 zł nadal trzeba pilnować wykazu albo składać ZAW-NR.
Ile mam czasu na złożenie ZAW-NR?
7 dni od zlecenia przelewu na rachunek spoza wykazu. Zawiadomienie składasz do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla wystawcy faktury.
Czy split payment przestaje być obowiązkowy od 2027 roku?
Nie. Obowiązek podzielonej płatności przy fakturach powyżej 15 000 zł brutto na towary i usługi z załącznika nr 15 zostaje. Znika tylko sankcja w podatku dochodowym za jego pominięcie, sankcje w VAT zostają.
Czy zmiana dotyczy płatności gotówką powyżej 15 000 zł?
Nie. Obowiązek płatności przez rachunek przy transakcjach powyżej 15 000 zł i sankcja w kosztach za jego naruszenie zostają.
Czy zmiana dotyczy firm na ryczałcie?
Ryczałtowcy nie rozliczają kosztów, więc sankcja w kosztach ich nie dotyczyła. Solidarna odpowiedzialność w VAT i split payment dotyczą ich tak samo jak innych czynnych podatników VAT.
Źródła
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 22p), ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19910800350 (dostęp 12.11.2026)
- Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 15d), ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19920210086 (dostęp 12.11.2026)
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (art. 117ba), ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19971370926 (dostęp 12.11.2026)
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (art. 96b, art. 108a, załącznik nr 15), ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20040540535 (dostęp 12.11.2026)
- Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (art. 19), ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000646 (dostęp 12.11.2026)
- Sejm RP - druk nr 2837 (ustawa z 18.09.2026 o zmianie ustawy o PIT oraz ustawy o CIT): https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2837 (dostęp 12.11.2026)
- Wykaz podatników VAT (biała lista) - wyszukiwarka Ministerstwa Finansów: https://www.podatki.gov.pl/wykaz-podatnikow-vat-wyszukiwarka/ (dostęp 12.11.2026)
- Prawo.pl, „Zmiany w PIT i CIT - wpłata na rachunek spoza białej listy bez sankcji”, 15.10.2026: prawo.pl (dostęp 12.11.2026)
Przeczytaj też: Zmiany podatkowe od 2027 roku | Kontrola podatkowa w firmie - prawa podatnika
