Rodzice dokładają się do mieszkania, babcia przepisuje działkę na wnuka, rodzeństwo dziedziczy dom po mamie. W najbliższej rodzinie takie przepływy majątku mogą być całkowicie zwolnione z podatku, bez względu na kwotę. Warunek jest jeden, ale bezwzględny: trzeba dopełnić formalności w terminie, a pieniądze przekazać w odpowiedni sposób.
Wyjaśniamy, kto należy do tzw. grupy zerowej, kiedy trzeba złożyć zgłoszenie SD-Z2, dlaczego gotówka „do ręki” bywa kosztowna i co zmieniło się od stycznia 2026 roku dla osób, które spóźniły się ze zgłoszeniem.
Kto należy do grupy zerowej
Ustawa o podatku od spadków i darowizn dzieli nabywców na grupy podatkowe według pokrewieństwa. Pełne zwolnienie, potocznie nazywane „grupą zerową”, obejmuje najbliższą rodzinę:
- małżonka,
- zstępnych, czyli dzieci, wnuki, prawnuki,
- wstępnych, czyli rodziców, dziadków, pradziadków,
- pasierba,
- rodzeństwo,
- ojczyma i macochę.
Teściowie, zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej. Od darowizny od teścia nie ma więc pełnego zwolnienia, jest tylko kwota wolna. To samo dotyczy np. rodzeństwa rodziców (II grupa) i osób niespokrewnionych, w tym partnera w związku nieformalnym (III grupa).
Warunek pierwszy: zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy
Zwolnienie nie działa automatycznie. Obdarowany lub spadkobierca musi zgłosić nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Termin wynosi 6 miesięcy i liczy się różnie w zależności od sytuacji:
| Sytuacja | Od kiedy liczyć 6 miesięcy |
|---|---|
| Darowizna pieniędzy lub rzeczy bez notariusza | od dnia otrzymania darowizny (np. zaksięgowania przelewu) |
| Spadek stwierdzony przez sąd | od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku |
| Spadek poświadczony u notariusza | od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia |
| Europejskie poświadczenie spadkowe | od dnia jego wydania |
Przy spadku nie liczy się data śmierci, tylko data dokumentu potwierdzającego dziedziczenie. Każdy spadkobierca składa zgłoszenie osobno, wykazując swój udział. Akt poświadczenia dziedziczenia nie zastępuje SD-Z2, więc zgłoszenie trzeba złożyć także wtedy, gdy sprawę spadkową załatwiał notariusz.
Formularz można złożyć papierowo albo przez e-Urząd Skarbowy. Zachowaj potwierdzenie złożenia (przy wysyłce elektronicznej to UPO), bo w razie sporu to ono dowodzi terminowego zgłoszenia.
Kiedy SD-Z2 nie jest potrzebne? Gdy darowizna została zawarta w formie aktu notarialnego (np. przy przekazaniu mieszkania). Wtedy formalności załatwia notariusz. Zgłoszenie nie jest też potrzebne, jeśli wartość wszystkiego, co otrzymałeś od tej samej osoby w ciągu ostatnich 5 lat, nie przekracza kwoty wolnej dla I grupy, czyli 36 120 zł.
Warunek drugi: pieniądze przelewem, nie do ręki
Przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej kwotę wolną zwolnienie przysługuje tylko wtedy, gdy pieniądze trafiły na rachunek obdarowanego (w banku lub SKOK-u) albo zostały przekazane przekazem pocztowym. Najbezpieczniej, gdy przelew idzie bezpośrednio z konta darczyńcy na konto obdarowanego, z opisem w rodzaju „darowizna dla syna”.
Gotówka wręczona w kopercie, a potem wpłacona przez obdarowanego na jego własne konto, nie spełnia tego warunku. Nawet jeśli zgłoszenie SD-Z2 zostało złożone w terminie, urząd może zakwestionować zwolnienie i naliczyć podatek jak dla I grupy.
Jeśli darowizna nie została zgłoszona, a obdarowany powołuje się na nią dopiero przed urzędem, np. tłumacząc, skąd miał pieniądze na zakup mieszkania, przepisy przewidują sankcyjną stawkę podatku 20%. To dużo więcej niż zwykłe stawki dla I grupy.
Co, jeśli przegapisz termin
Spóźnione zgłoszenie oznacza utratę zwolnienia. Nabycie od kogoś z grupy zerowej jest wtedy opodatkowane tak, jak w I grupie: z kwotą wolną 36 120 zł (licząc łącznie nabycia od tej samej osoby z 5 lat) i według skali:
| Nadwyżka ponad kwotę wolną | Podatek |
|---|---|
| do 11 833 zł | 3% |
| od 11 833 zł do 23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| powyżej 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Od 7 stycznia 2026 roku obowiązuje jednak ważna zmiana. Ustawą z 21 listopada 2025 roku wprowadzono możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie SD-Z2. Urząd przywróci termin, jeśli uprawdopodobnisz, że spóźniłeś się bez własnej winy, np. z powodu ciężkiej choroby. Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia i jednocześnie złożyć zaległe zgłoszenie.
Ta furtka ma ograniczenia. Nieznajomość przepisów albo zwykłe zapomnienie urzędy traktują jako zaniedbanie, a więc winę. Przywrócenie nie dotyczy też terminów, które minęły przed 7 stycznia 2026 roku. Tak orzekł Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z kwietnia 2026 roku.
Ta sama nowelizacja doprecyzowała, że przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Wcześniej bywało to przedmiotem sporów.
Ile kosztuje spóźnienie: przykłady
Darowizna na mieszkanie. Pani Kasia dostała w marcu 2026 roku od ojca 200 000 zł przelewem. Jeśli złoży SD-Z2 do września 2026 roku, podatek wynosi zero. Jeśli zapomni i nie przywróci terminu, podstawa opodatkowania to 200 000 zł minus 36 120 zł kwoty wolnej, czyli 163 880 zł. Podatek: 946,60 zł + 7% × (163 880 zł - 23 665 zł) = 10 762 zł.
Spadek. Dwoje rodzeństwa dziedziczy po mamie mieszkanie warte 640 000 zł, po połowie. Każde ze zgłoszeniem w terminie płaci zero. Każde bez zgłoszenia zapłaciłoby od 320 000 zł podatek 19 162 zł, razem 38 324 zł.
Dla porównania: darowizna 50 000 zł od teściów (I grupa, bez prawa do pełnego zwolnienia) to podatek 457 zł, bo opodatkowana jest tylko nadwyżka ponad 36 120 zł, czyli 13 880 zł. W tym wypadku trzeba złożyć zeznanie podatkowe SD-3 w ciągu miesiąca, a podatek ustala urząd w decyzji. Założenia: brak wcześniejszych darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat, podstawa i podatek zaokrąglone do pełnych złotych.
Darowizna a inne podatki i formalności
Darowizna od rodziców nie jest dochodem w PIT, więc nie wykazujesz jej w zeznaniu rocznym i nie wpływa na limity ulg, np. limit 112 000 zł przy uldze na jedno dziecko. Inaczej jest, gdy obdarowany sprzeda otrzymaną nieruchomość przed upływem pięciu lat od końca roku, w którym ją otrzymał. Wtedy może pojawić się podatek dochodowy od sprzedaży (przy spadku ten okres liczy się od nabycia nieruchomości przez spadkodawcę), ale to osobny temat.
Jeśli w trakcie roku otrzymałeś kilka darowizn od tych samych osób, sumuj je. Kwota wolna i obowiązek zgłoszenia zależą od łącznej wartości z 5 lat, a nie od pojedynczego przelewu. Terminy podatkowe, w tym te związane z końcem roku, zbieramy w kalendarzu podatkowym, a o tym, jak poprawić już złożone rozliczenia, piszemy w tekście korekta PIT: jak i kiedy ją złożyć.
Przy spadkach z długami, majątkiem za granicą, gospodarstwem rolnym albo udziałami w firmie sprawa często wymaga pomocy notariusza lub doradcy podatkowego, bo pojawiają się dodatkowe ulgi i ryzyka.
Najczęstsze pytania
Czy muszę zgłaszać 10 000 zł od mamy na urodziny?
Nie, jeśli łączna wartość darowizn od mamy z ostatnich 5 lat nie przekracza 36 120 zł. Po przekroczeniu tego progu trzeba złożyć SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od darowizny, która spowodowała przekroczenie.
Babcia dała mi pieniądze w gotówce. Czy coś mogę jeszcze zrobić?
Jeśli kwota przekracza 36 120 zł, gotówka bez przelewu nie spełnia warunków zwolnienia. Uczciwym wyjściem jest złożenie zeznania SD-3 i zapłata podatku według stawek I grupy. To wciąż znacznie mniej niż ryzyko stawki sankcyjnej 20%, gdyby sprawa wyszła na jaw przy okazji kontroli.
Odziedziczyłem mieszkanie po ojcu 2 lata temu, a postępowanie spadkowe właśnie się zakończyło. Od kiedy liczę termin?
Od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, a nie od śmierci ojca. Masz 6 miesięcy od tej daty.
Czy darowizna dla brata jest zwolniona?
Tak, rodzeństwo należy do grupy zerowej. Obowiązują te same warunki: zgłoszenie SD-Z2 w 6 miesięcy i przelew przy pieniądzach.
Czy przy darowiźnie u notariusza też trzeba składać SD-Z2?
Nie. Przy umowie zawartej w formie aktu notarialnego zgłoszenia się nie składa.
