Zwolnienie z PCC przy zakupie pierwszego mieszkania oznacza, że osoba kupująca swoje pierwsze mieszkanie lub dom na rynku wtórnym nie płaci 2% podatku od czynności cywilnoprawnych. Przy mieszkaniu za 600 000 zł to 12 000 zł, które zostają w kieszeni kupującego. Warunek jest jeden, ale wymagający: kupujący nie może mieć ani wcześniej mieć żadnego mieszkania, domu ani udziału w nich - z jednym wyjątkiem dotyczącym spadku.
Z tego artykułu dowiesz się:
- kogo i jakie nieruchomości obejmuje zwolnienie z PCC,
- kiedy udział w mieszkaniu nie przekreśla zwolnienia,
- ile podatku zapłacisz, gdy warunków nie spełniasz,
- jak wygląda spór o zakup mieszkania z partnerem, małżonkiem lub rodzicem,
- jak przebiega rozliczenie u notariusza.
Czym jest PCC przy zakupie mieszkania
Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) płaci kupujący, gdy nabywa nieruchomość od osoby prywatnej, czyli na rynku wtórnym. Stawka przy sprzedaży nieruchomości wynosi 2% wartości rynkowej. Przy zakupie mieszkania od dewelopera PCC co do zasady nie ma, bo sprzedaż jest opodatkowana VAT, który jest już w cenie.
Podatek pobiera notariusz przy podpisywaniu aktu notarialnego i przekazuje go do urzędu skarbowego. Notariusz może sporządzić akt dopiero po pobraniu podatku, więc kupujący płaci go w dniu transakcji, razem z taksą notarialną.
| Cena mieszkania | PCC 2% |
|---|---|
| 300 000 zł | 6 000 zł |
| 450 000 zł | 9 000 zł |
| 600 000 zł | 12 000 zł |
| 800 000 zł | 16 000 zł |
Kto może skorzystać ze zwolnienia z PCC
Zwolnienie przysługuje osobie fizycznej, która w dniu zakupu i wcześniej nie miała:
- prawa własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość,
- prawa własności budynku mieszkalnego jednorodzinnego,
- spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego,
- ani udziału w którymkolwiek z tych praw.
Podstawą jest art. 9 pkt 17 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zwolnienie obowiązuje od 31 sierpnia 2023 r. i obejmuje umowy sprzedaży zawarte od tej daty.
Tym samym katalogiem określono, co można kupić bez podatku: mieszkanie (odrębną własność lokalu), dom jednorodzinny albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub domu. Przepis nie wymienia garażu, komórki ani miejsca postojowego jako osobnych lokali. Jeśli kupujesz mieszkanie razem z miejscem w garażu na podstawie osobnej umowy lub jako udział w lokalu niemieszkalnym, zapytaj notariusza, jak potraktuje tę część transakcji.
Zwolnienie dotyczy wyłącznie osób fizycznych. Firma, spółka czy fundacja kupująca mieszkanie płaci PCC na zwykłych zasadach.
Wyjątek: udział w mieszkaniu ze spadku
Udział w mieszkaniu lub domu nie odbiera prawa do zwolnienia, jeśli spełnia dwa warunki jednocześnie:
- został nabyty w drodze dziedziczenia (spadek, nie darowizna ani zakup),
- nie przekracza i nie przekraczał 50%.
Przykład: po śmierci babci odziedziczyłeś 1/4 jej mieszkania, a rodzeństwo resztę. Mimo tego udziału możesz kupić własne mieszkanie bez PCC. Jeśli jednak ten sam udział dostałeś w darowiźnie od rodziców albo odziedziczyłeś więcej niż połowę, zwolnienie nie przysługuje.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach z 2026 r. potwierdzał, że wcześniejsze zbycie odziedziczonego udziału czy przekazanie go w dziale spadku nie przekreśla prawa do zwolnienia, o ile udział pochodził ze spadku i nigdy nie przekraczał 50%. Udziały w różnych nieruchomościach ocenia się osobno, a nie sumuje.
Kiedy zwolnienie nie przysługuje
Zwolnienia nie ma, jeśli kupujący:
- ma lub kiedykolwiek miał mieszkanie, dom lub spółdzielcze prawo - nawet jeśli dawno je sprzedał,
- ma lub miał udział w takiej nieruchomości nabyty inaczej niż w spadku (np. darowizna, zakup, zasiedzenie),
- odziedziczył udział większy niż 50%,
- kupuje mieszkanie przez firmę, a nie jako osoba prywatna.
Warunki ocenia się na dzień sprzedaży i za okres wcześniejszy. Mieszkanie odziedziczone kiedyś w całości lub dom kupiony wiele lat temu przekreślają zwolnienie, choćby już do Ciebie nie należały.
Zakup we dwoje: spór między NSA a fiskusem
Najwięcej problemów pojawia się, gdy mieszkanie kupują dwie osoby, a warunki zwolnienia spełnia tylko jedna z nich. Typowa sytuacja: para kupuje mieszkanie, jedna osoba kupuje pierwsze w życiu, druga miała już wcześniej lokal.
Stanowisko fiskusa: albo wszyscy, albo nikt
Dyrektor KIS uważa, że zwolnienie dotyczy całej czynności, a nie poszczególnych kupujących. Skoro przepis mówi o „osobie fizycznej lub osobach fizycznych", które nie miały mieszkania, warunek musi spełnić każdy kupujący. Jeśli jeden z nich nie spełnia warunków, PCC 2% należy się od całej ceny. Takie stanowisko KIS zajął m.in. w interpretacji z 24 września 2026 r. i stosuje je niezależnie od tego, czy kupują małżonkowie, rodzic z dzieckiem, rodzeństwo czy osoby obce.
Stanowisko NSA: zwolnienie proporcjonalne
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 kwietnia 2026 r. (sygn. III FSK 281/25) przyjął inaczej: zwolnienie może przysługiwać proporcjonalnie tej osobie, która spełnia ustawowe warunki. Podatek należy się wtedy tylko od części ceny przypadającej na kupującego, który warunków nie spełnia. Według relacji prasowych fiskus nie przyjął tego wyroku jako wiążącej linii i nadal wydaje odmowne interpretacje, więc spór nie jest zakończony.
Ile to w praktyce
| Mieszkanie za 600 000 zł, kupujący po 1/2 | Stanowisko KIS | Stanowisko NSA |
|---|---|---|
| obaj spełniają warunki | 0 zł | 0 zł |
| jeden spełnia, drugi nie | 12 000 zł | 6 000 zł |
| żaden nie spełnia | 12 000 zł | 12 000 zł |
Przy innym podziale udziałów (np. 40/60) według NSA podatek liczy się od części przypadającej na osobę niespełniającą warunków. Przy 60% takiej osoby i cenie 600 000 zł byłoby to 7 200 zł.
Co to oznacza dla kupujących
Notariusz jako płatnik zwykle stosuje się do stanowiska organów podatkowych, więc przy zakupie we dwoje najczęściej pobierze 2% od całej ceny. Osoba, która spełnia warunki, może potem wystąpić do urzędu skarbowego o stwierdzenie nadpłaty i - jeśli urząd odmówi - iść do sądu, powołując się na wyrok NSA. To droga długa i bez gwarancji wyniku.
Prostszym rozwiązaniem bywa zakup mieszkania przez osobę, która spełnia warunki, samodzielnie. Takie rozwiązanie ma jednak skutki poza podatkiem - dla współwłasności, kredytu i ewentualnego podziału majątku - więc warto je przemyśleć z notariuszem lub prawnikiem, a nie tylko pod kątem PCC.
Małżonkowie a wspólność majątkowa
Interpretacje KIS dotyczą wszystkich konfiguracji kupujących, także małżonków. Przy zakupie do majątku wspólnego warunki zwolnienia ocenia się dla obojga małżonków. Jeśli jeden z nich miał wcześniej mieszkanie, notariusz najczęściej pobierze PCC. Odrębną kwestią jest, czy wyrok NSA o proporcjonalnym zwolnieniu można stosować do wspólności majątkowej, w której nie ma udziałów - w znanych nam relacjach z orzecznictwa chodziło o współwłasność w częściach ułamkowych.
Jak skorzystać ze zwolnienia u notariusza
Zwolnienie nie wymaga osobnego wniosku do urzędu skarbowego. Wystarczy:
- Poinformować notariusza przy ustalaniu aktu, że chcesz skorzystać ze zwolnienia z PCC na pierwsze mieszkanie.
- Złożyć w akcie notarialnym oświadczenie, że w dniu zakupu i wcześniej nie miałeś mieszkania, domu, spółdzielczego prawa ani udziału w nich (albo że masz tylko udział do 50% ze spadku).
- Przygotować dokumenty potwierdzające ewentualny spadek (postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia), jeśli masz odziedziczony udział.
Oświadczenie musi być prawdziwe. Urząd skarbowy może sprawdzić je później, np. w księgach wieczystych. Jeśli okaże się, że warunki nie były spełnione, PCC trzeba będzie zapłacić z odsetkami.
Zwolnienie dotyczy tylko podatku od umowy sprzedaży. Taksę notarialną (z VAT), opłaty sądowe za wpis do księgi wieczystej i koszt wypisów aktu płacisz normalnie.
Zwolnienie z PCC a inne podatki przy mieszkaniu
Zakup mieszkania bez PCC nie zmienia zasad podatku przy jego późniejszej sprzedaży. Jeśli sprzedasz mieszkanie przed upływem 5 lat licząc od końca roku zakupu, zapłacisz PIT 19% od dochodu, chyba że przeznaczysz pieniądze na własne cele mieszkaniowe.
Inaczej wygląda też mieszkanie otrzymane w rodzinie. Darowizna lub spadek od najbliższych nie podlega PCC, tylko podatkowi od spadków i darowizn - często zwolnionemu po zgłoszeniu do urzędu. Opisaliśmy to w poradniku o darowiźnie i spadku w rodzinie. Jeśli mieszkanie ma być wynajmowane, przyda Ci się też tekst o tym, jak rozliczyć wynajem mieszkania na ryczałcie.
Dla porządku: PCC od rzeczy ruchomych (np. samochodu) ma osobne zwolnienie, podniesione od 3 listopada 2026 r. do 3000 zł - piszemy o nim przy okazji sprzedaży rzeczy na Vinted i OLX. Z nieruchomościami nie ma ono związku.
Podsumowanie
Zwolnienie z PCC przy zakupie pierwszego mieszkania pozwala zaoszczędzić 2% ceny, jeśli kupujesz na rynku wtórnym jako osoba prywatna i nigdy nie miałeś mieszkania, domu ani udziału w nich. Udział do 50% odziedziczony w spadku nie przeszkadza. Przy zakupie we dwoje fiskus żąda, by warunki spełniał każdy kupujący, a NSA dopuszcza zwolnienie proporcjonalne - przed podpisaniem aktu warto więc omówić z notariuszem, kto i w jakich częściach kupuje mieszkanie.
Artykuł ma charakter informacji ogólnej i nie stanowi indywidualnej porady podatkowej. W sprawach dotyczących Twojej sytuacji skontaktuj się z doradcą podatkowym lub notariuszem.
FAQ - zwolnienie z PCC na pierwsze mieszkanie
Czy zwolnienie z PCC dotyczy mieszkania od dewelopera?
Nie ma takiej potrzeby, bo przy zakupie od dewelopera co do zasady nie płaci się PCC - sprzedaż jest opodatkowana VAT. Zwolnienie dotyczy zakupów na rynku wtórnym.
Miałem mieszkanie 10 lat temu i je sprzedałem. Czy mogę skorzystać ze zwolnienia?
Nie. Przepis wymaga, by kupujący nie miał mieszkania ani udziału w nim także przed dniem zakupu, bez względu na to, ile lat minęło.
Odziedziczyłem połowę mieszkania po dziadkach. Czy zapłacę PCC?
Nie, jeśli udział pochodzi ze spadku i nie przekracza 50%. Udział większy niż połowa albo otrzymany w darowiźnie wyklucza zwolnienie.
Kupujemy mieszkanie z partnerem, który miał już mieszkanie. Ile zapłacimy?
Według organów podatkowych PCC 2% od całej ceny. NSA w wyroku z 7 kwietnia 2026 r. uznał, że zwolnienie może przysługiwać proporcjonalnie osobie spełniającej warunki, ale fiskus tej linii nie przyjął, a notariusz zwykle pobiera podatek od całości.
Czy trzeba składać wniosek o zwolnienie z PCC do urzędu skarbowego?
Nie. Wystarczy oświadczenie złożone w akcie notarialnym. Notariusz nie pobiera wtedy podatku.
Czy zwolnienie obejmuje dom jednorodzinny?
Tak. Zwolnienie dotyczy zakupu własności lokalu mieszkalnego, budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub domu.
Źródła
- Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (art. 7 ust. 1 - stawka 2%, art. 9 pkt 17 - zwolnienie), w brzmieniu nadanym ustawą z 26 maja 2023 r.
- Wyrok NSA z 7 kwietnia 2026 r., sygn. III FSK 281/25 - wg relacji forsal.pl, 23.04.2026 (dostęp 18.11.2026).
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 24 września 2026 r., sygn. 0111-KDWB.4014.133.2026.1.AW - wg infor.pl, 1.10.2026 (dostęp 18.11.2026).
- Eureka - system informacji skarbowej (interpretacje dotyczące art. 9 pkt 17 ustawy o PCC).





